ATEX: de nieuwe NTA 7914: een wegwijzer of een doolhof?

Leestijd: 4 minuten

De nieuwe NTA 7914 (ontwerp december 2021) beschrijft de methodiek voor het gebruik van tijdelijke arbeidsmiddelen in zones met explosiegevaar. Op zich is de methodiek, zoals deze wordt beschreven in de NTA prima, maar het geeft in de praktijk onwerkbare situaties. De voorbeelden van ontstekingsanalyses zijn verre van realistisch. Tot 1 april 2022 kan een ieder commentaar geven op het ontwerp van de NTA 7914, zie NEN normontwerp.

Indeling van apparaten met een ontstekingsbron volgens de NTA 7914

Apparaten met een ontstekingsbron worden volgens de NTA 7914 ingedeeld in subgroep A, B of C:

  • Subgroep A: het apparaat bevat geen inherente potentiële ontstekingsbron (valt dus ook niet onder ATEX 114).
  • Subgroep B: het apparaat bevat wel potentiële ontstekingsbronnen, maar vormt bij gebruik onder normale bedrijfsomstandigheden geen effectieve ontstekingsbron.
  • Subgroep C: het apparaat bevat of vormt een effectieve ontstekingsbron onder normale bedrijfsomstandigheden.

De NTA 7914 in grote lijnen

In grote lijnen komt de NTA 7914 op het volgende neer:

  1. Gebruik ATEX apparatuur, als dat niet mogelijk is:
  2. Pas de zone tijdelijk aan of hef de zone tijdelijk op, als dat niet mogelijk is:
  3. Alleen niet-ATEX apparatuur, dat is beoordeeld, van subgroep A of B is enkel toegestaan in zone 2 of 22.

Dus:

  • Niet-ATEX apparatuur van subgroep B is niet toegestaan in een gevarenzone 0, 1, 20 en 21.
  • Niet-ATEX apparatuur van subgroep C is niet toegestaan in een gevarenzone.
  • Ofwel: in een zone 2 of 22 zijn alleen apparaten toegestaan die bij normaal bedrijf geen ontstekingsbron hebben (“dat zijn er niet zoveel”).

De meest opvallende zaken uit de NTA 7914

Een aantal in het oog springende zaken van de NTA 7914 zijn:

  1. De meest belangrijke: in een gevarenzone is het niet toegestaan om apparaten te gebruiken die tijdens normaal bedrijf een ontstekingsbron kunnen vormen. Dus als er geen Ex-versie van een apparaat beschikbaar is en het apparaat heeft wel ontstekingsbronnen tijdens normaal bedrijf, dan kunnen deze werkzaamheden niet in een gevarenzone worden uitgevoerd. Dit betekent dat de zone tijdelijk moet worden opgeheven.
  2. In de NPR 7910-1/-2 stond in het verleden een helder overzicht omtrent het uitvoeren van werkzaamheden in gevarenzones. Hierbij werd in gaszones beschreven dat werkzaamheden alleen dienen te worden gestart als is gewaarborgd dat er geen explosieve atmosfeer aanwezig is of kan ontstaan of dat er geen ontstekingsbronnen aanwezig zijn of kunnen worden gevormd. Vervolgens werd voorgeschreven dat afhankelijk van de zone de gasconcentratie dient te worden gecontroleerd. In de nieuwe NPR 7910-1/-2 zijn deze voorschriften geschrapt en wordt verwezen naar de NTA 7914, maar in de NTA 7914 vinden we deze tekst rondom gasdetectie niet terug. Wel wordt gasdetectie als een mogelijke maatregel genoemd, maar gasdetectie in gevarenzones is juist heel erg belangrijk. Uiteraard mag gasdetectie niet het enigste maatregel zijn en proberen we eerst uitsluitend explosieveilige apparatuur te gebruiken in gevarenzones. In de dagelijkse praktijk is het gebruik van gasdetectie vrijwel een standaard maatregel geworden en dit dienen we uiteraard ook voort te zetten.
  3. In de NTA 7914 worden voorbeelden gegeven van apparatuur van subgroep A. Deze zijn niet correct, een slagmoersleutel en in sommige situaties ook een handtakel (met rem) bevatten wel degelijk inherente potentiële ontstekingsbronnen.
  4. Voorbeelden van subgroep B volgens de NTA 7914 zijn een gehoorapparaat en een insulinepomp. Deze apparaten zijn geen arbeidsmiddelen voor tijdelijk gebruik, immers een medewerker kan deze langdurig en frequent bij zich dragen in een gevarenzone. Je kunt je ook afvragen of dit wel een arbeidsmiddel is. Na beoordeling kunnen deze apparaten wel gebruikt worden, maar het zijn geen tijdelijke arbeidsmiddelen.
  5. Een ander voorbeeld van subgroep B volgens de NTA 7914 is een betonhardheidsmeter. Een dergelijke meter meet met een metalen kogel de hardheid van beton volgens een standaard meetprincipe met een impactenergie variërend van 0.735 J, 2.2 J en 30 J, afhankelijk van de testen situatie. De NTA 7914 geeft aan dat je moet uitzoeken of dit volgens de norm  ISO 80079-36 toelaatbaar is. De limieten voor de impactenergie voor zone 2 zijn: IIC = 20J, IIB=40 J, IIA=80 J, zone 22 = 80 J. Dus alleen de tester met een impactenergie van 30 J is niet te gebruiken in een zone 2 gasgroep IIC.
  6. Voorbeeld van apparatuur van subgroep C is een theodoliet. Dit meettoestel wordt gebruikt als hoekmeetinstrument. In de NTA 7914 wordt het zowel bij subgroep B als ook bij subgroep C behandelt, bevat het nu wel of geen ontstekingsbronnen bij normaal gebruik? In de ontstekingsanalyse van de NTA 7914 worden dan de termen lage spanning en lage stroom gebruikt, zonder te refereren wat nu precies laag is. Hierbij wordt voorbij gegaan aan het principe van intrinsieke veiligheid, want daarin staat beschreven wat voldoende laag is, om geen ontstekingsbron te zijn.
  7. Een soldeerbout wordt uitgewerkt in de voorbeelden van een ontstekingsanalyse. Hoewel in de NTA 7914 wordt aangegeven dat je voor een dergelijke beoordeling technische specificaties moet hebben, wordt hier getracht een ontstekingsanalyse te maken van een soldeerbout. Er zijn veel verschillende soorten soldeerbouten, met een schakelaar of met een vast snoer. Een schakelaar geeft een vonk, maar die wordt niet beschreven in de NTA 7914. Een snoer wel, maar de stekker moet dan buiten de gevarenzone in een wandcontactdoos geplaatst worden. Hoe lang zal het snoer zijn aan een soldeerbout, 1 meter of 2 meter? In de meeste gevallen zitten we dan niet buiten de zone. Kortom: onwerkbaar.

    soldeerbout

Als reactie op het ontwerp van de NTA 7914 zien we in de praktijk nu allerlei acties om de zone-afmetingen en de zone-klassen aan te passen naar veel kleinere gebieden of zelfs het weghalen van de gevarenzone. Dit is in veel gevallen mogelijk, omdat zoneringen gebaseerd zijn op de NPR 7910-1/-2 en bij het toepassen van een andere praktijkrichtlijn, zoals de IEC 60079-10-1/-2, ontstaan vaak kleinere zones. Hierdoor wordt de situatie wellicht onveiliger, immers de zoneringsmodellen zijn erg theoretisch van aard en een iets grotere zone-afmeting geeft een veiliger situatie.

 

Er zijn nog veel meer opmerkingen te plaatsen bij de nieuwe NTA 7914. Maar we zijn van mening dat de NTA 7914 ons eerder in een doolhof brengt dan dat het een wegwijzer is, om op een veilige en praktische manier werkzaamheden kunnen uitvoeren in een gevarenzone.

 

In de NTA 7914 wordt aangegeven dat je voldoende kennis moet hebben rondom de beginselen van explosieveiligheid (IECEx Ex 001), uitvoeren van een ontstekingsanalyse (IAB: Ex 016) en het beoordelen van gevarenzone-indelingen (IECEx Ex 002).

De verwachting is dat rond de zomer 2022 de definitieve NTA 7914 zal verschijnen.

Snel op de hoogte over de nieuwe NPR 7910 met onze webinars

Leestijd: < 1 minuut

Begin 2021 gaven wij 2 live webinars over de belangrijkste wijzigingen in de NPR 79101 deel 1 en 2. Inmiddels zijn er al een aantal correcties toegepast. Wil je echter snel weten wat er is veranderd? Schrijf je dan in voor de webinaropnames. Je kunt het webinar meteen na het aanmelden bekijken. Heb je geen tijd? Geen probleem, je krijgt ook een mail met de link naar het webinar, zodat je deze op een later tijdstip kunt bekijken.

Eerste dia webinar wijzigingen NPR 7910-1

De belangrijkste wijzigingen uit de NPR 7910-1:2020

Eind 2020 kwam de nieuwe versie van de NPR 7910-1:2020 uit. In dit webinar bespreken we de belangrijkste wijzigingen van deel 1.

De opnames van dit webinar zijn niet langer beschikbaar.

 


Eerste dia webinar wijzigingen NPR 7910-2

De belangrijkste wijzigingen uit de NPR 7910-2:2020

Eind 2020 kwam de nieuwe versie van de NPR 7910-1:2020 uit. In dit webinar bespreken we de belangrijkste wijzigingen van deel 2.

De opnames van dit webinar zijn niet langer beschikbaar.

 

De nieuwe NPR 3299:2019 voor acculaadstations

Leestijd: 5 minuten

In mei 2019 is er een nieuwe versie verschenen van de NPR 3299. In het kader van ATEX komt in bijna ieder bedrijf de NPR 3299 ook aan de orde. Immers in veel bedrijven zijn elektrische voertuigen, zoals heftrucks, veegmachines, stapelaars, etc. aanwezig en de accu’s in deze voertuigen moeten worden opgeladen.

Tijdens het opladen van accu’s (let op: niet alle typen accu’s) komt er waterstofgas vrij. Hierdoor is er explosiegevaar bij acculaadstations. In een explosieveiligheidsdocument moeten de laadplekken en/of laadruimten dan ook worden beschreven en tevens moet worden bepaald of er sprake is van een ATEX zone.

Wat zijn de veranderingen in de nieuwe NPR 3299?

De nieuwe NPR 3299:2019 is meer in lijn gebracht met de internationale norm voor tractiebatterijen, de NEN EN IEC 62485-3:2014. Hieronder een overzicht van de meest belangrijkste veranderingen in het kader van explosieveiligheid:

  • de veiligheidszone boven de batterij is vergroot van 0,5 m naar 0,6 m
  • aanpassing van de formule voor het berekenen van de ventilatie
  • aanpassing voor het bepalen van de laadstroom tijdens de gasfase
  • ter voorkoming van statische elektriciteit dienen de voorschriften uit de NPR-CLC-IEC/TR 60079-32-1 te worden opgevolgd (meer leren hierover zie: online training statische elektriciteit)
  • werkzaamheden zijn alleen toelaatbaar indien is vastgesteld dat de acculader is uitgeschakeld en geborgd tegen onbedoeld inschakelen (LoToTo) (opmerking IAB: in de vorige editie stond dat werkzaamheden alleen worden toegelaten indien de directe omgeving niet explosiegevaarlijk is, het was beter geweest dit te laten staan, immers direct na het uitschakelen en in LoToTo zetten van een acculader is er nog steeds explosiegevaar)

De wijzigingen in de nieuwe NPR 3299 dienen te worden doorgevoerd bij de volgende revisie of in elk nieuw explosieveiligheidsdocument (EVD).

Alle* wijzigingen op een rijtje (* kleine details zijn niet in onderstaand overzicht opgenomen):

  • Voorwoord
    • aanpassing: verwijzing naar de ATEX 153 (was ATEX 137) / 1ste alinea
    • nieuw: NiCd batterijen worden ook genoemd bij de voorbeelden en het probleem van blussen bij lithiumbatterijen / 3de alinea
    • aanpassing: personen die hebben meegewerkt aan de norm worden niet meer expliciet genoemd
  • Hoofdstuk 1 Onderwerp en toepassingsgebied
    • nieuw: de uitzondering voor laadinrichtingen voor elektrische volgens NEN 1010-7-722 / 2de alinea
    • aanpassing: verwijzing naar de NPR 5310 is weg
    • nieuw: de uitzondering voor niet-industriële toepassingen, zoals batterijen voor rolstoelen en dergelijke / 2de alinea
  • Hoofdstuk 2 Verwijzingen
    • aanpassing: de normen voor hijskranen (NEN 2017, etc.) zijn verwijderd, staat nu een nieuwe referentie in de bibliografie
    • aanpassing: de NPR 5310 is verwijderd en staat nu in de bibliografie
    • aanpassing: de nieuwe norm NPR-CLC-IEC/TR 60079-32-1 voor statische elektriciteit is vermeld (was NPR-CLC/TR 50404)
    • nieuw: vermelding van de normen voor nood- en oogdouches NEN-EN 15154 serie
    • aanpassing: vermelding nieuwe norm NEN-EN-IEC 62485-3 (vervangt de NEN-EN 50272-3)
    • nieuw: vermelding van richtlijn 93/43/EEG inzake levensmiddelenhygiëne
    • nieuw: vermelding van de ATEX 153 richtlijn (1999/92/EG)
    • aanpassing: richtlijn 89/391/EEG (algemene kaderrichtlijn voor veilig werken) is verplaatst naar bibliografie
    • aanpassing: verwijzingen naar IEC 60079-0 / IEC 60079-10-1 / IEC 60079-10-2 verwijderd
  • Hoofdstuk 3 Termen en definities
    • aanpassing: definitie van elektrisch arbeidsmiddel verwijderd
    • aanpassing: diverse kleine tekstaanpassingen en verwijzingen toegevoegd
  • Hoofdstuk 4 Risico’s (geen aanpassingen)
  • Hoofdstuk 4.1 Explosierisico
    • verwijderd: vrijkomen van zuurstof (1ste alinea)
    • aanpassing: de ontstekingsenergie van waterstof is nu correct weergegeven, 0,019 mJ (stond in de oude versie 0,019 J)
    • nieuw: verwijzing naar de NEN-EN 1127-1 (ontstekingsbronnen)
    • aanpassing: voorbeelden van ontstekingsbronnen door o.a. schakelhandelingen, kortsluiting, etc.
    • aanpassing: nieuwe norm voor statische elektriciteit (NPR-CLC-IEC/TR 60079-32-1)
  • Hoofdstuk 4.2 Elektrische risico’s
    • nieuw: de max. aanraakspanning bij goed geleidende omstandigheden (60 VDC) en water (30 VDC) vermeld
    • nieuw: de gevaren van vlambogen zijn vermeld
  • Hoofdstuk 4.3 Milieurisico’s (geen aanpassingen)
  • Hoofdstuk 4.4 Gezondheidsrisico’s
    • aanpassing: de Warenwetregeling Hygiëne van levensmiddelen wordt niet meer genoemd, wel HACCP en de verordening 852/2004.
  • Hoofdstuk 4.5 Brandrisico’s
    • nieuw: paragraaf omtrent brandgevaar door overbelasting van een elektrisch circuit
  • Hoofdstuk 4.6 Overige risico’s
    • aanpassingen: nieuwe verwijzing naar de NEN-EN-IEC 62485-3
  • Hoofdstuk 5 Risico-inventarisatie en -evaluatie (geen aanpassingen)
  • Hoofdstuk 5.1 Algemeen (geen aanpassingen)
  • Hoofdstuk 5.2 Explosierisico
    • aanpassing: de ontstekingsenergie van waterstof is nu correct weergegeven, 0,019 mJ (stond in de oude versie 0,019 J)
    • aanpassing: de veiligheidszone boven de accu is nu 0,6 m (was 0,5 m)
    • nieuw: voorschrift voor het open laten van deksels tijdens het laden (7de alinea)
    • verwijzing naar de NEN-EN 50272-3 is weg (8ste alinea)
    • nieuw: formule voor de berekeningen (ook niet helemaal nieuw, maar wel iets anders) (formule 1)
    • nieuw: bepaling van Igas (overgenomen uit de NEN-EN-IEC 62485-3)
    • verwijderd: advies over plaatsing van ventilator en toepassing van explosieveilige ventilator
    • verwijderd: bussen en trechters voor vullen van batterijen dienen van kunststof te zijn
    • nieuw: aanvulling bij verlichting dat zich in het armatuur geen gas op kan hopen
    • nieuw: indien statische oplading mogelijk is, behoort het voertuig eerst te worden vereffend
    • verwijderd: elk apparaat in een laadruimte dient explosieveilig te zijn
    • aangepast: werkzaamheden zijn alleen toelaatbaar indien is vastgesteld dat de acculader is uitgeschakeld en geborgd tegen onbedoeld inschakelen (LoToTo)
  • Hoofdstuk 5.3 Risico’s van elektrische oorsprong (titel aangepast)
    • nieuw: verwijzing naar de NEN 1010
    • aanpassing: voorschriften voor hijsgereedschap nu in een andere paragraaf
    • nieuw: aanvulling om periodieke keuringen te laten uitvoeren van de elektrische installatie, gelijkrichters en batterijen
  • Hoofdstuk 5.4 Milieurisico’s
    • aanpassing: vloeren dienen vloeistofwerend te zijn (was vloeistofdicht)
    • nieuw: tijdens neutraliseren van elektrolyt met soda ontstaat CO2 en er dient voldoende ventilatie te zijn om CO2 af te voeren
  • Hoofdstuk 5.5 Gezondheidsrisico’s (geen aanpassingen)
  • Hoofdstuk 5.6 Overige risico’s (geen aanpassingen)
  • Hoofdstuk 5.6.1 Werken met elektrolyt (geen aanpassingen)
  • Hoofdstuk 5.6.2 Werkprocedures en adequate trainingen (geen aanpassingen)
  • Hoofdstuk 5.6.3 Veilige indeling van de laadruimte
    • nieuw: de veiligheidsafstand tussen batterij en laadinrichting dient min. 0,6 m te zijn
    • aanpassing: bij het laden van een intern transportmiddel (was heftruck) dient voldoende vrije ruimte te zijn (was 0,8 m)
  • Hoofdstuk 5.6.4 Persoonlijke beschermingsmiddelen (geen aanpassingen)
  • Hoofdstuk 5.6.5 Voorzieningen om bij ongevallen letsel te beperken
    • nieuw: verwijzing naar normen voor nooddouches en oogdouches NEN-EN 15154 serie
    • nieuw: voorbeelden van gebodsborden en waarschuwingsborden
  • Hoofdstuk 5.6.6 Het wisselen van batterijen
    • aanpassing: voorschriften voor hijsen en verplaatsen van batterijen (stond eerst in hoofdstuk 5.3)
    • nieuw: verwijzing naar de nieuwe norm voor hijsgereedschap NEN-EN 13001 reeks
    • nieuw: voorschrift voor zijdelings wisselen
  • Hoofdstuk 5.6.7 Vloeren van de laadruimte (geen aanpassingen)
  • Hoofdstuk 6 Beheer van laadruimte en laadplekken
    • aanpassing: laders vervangen door gelijkrichters
  • Bijlage A Voorbeeld van een berekening
    • aanpassing: A.1: nieuwe formule gebruikt, waardoor ventilatie iets hoger is
    • aanpassing: A.2: nieuwe verwijzing naar NEN-EN-IEC 62485-3
    • onjuistheid: de berekening van Vr klopt niet, hier had moeten staan: 2,5 x 19,8 = 49,5 m3
  • Bijlage B Voorbeelden van een inrichting van een laadruimte
    • aanpassing: legenda nr.1 lader vervangen door tractiegelijkrichter
    • nieuw: voorbeelden B.2 laadruimte
  • Bibliografie
    • verschuiving van een aantal normen vanuit hoofdstuk 2 naar bibliografie v.v.

Voor aanschaf van de nieuwe NPR 3299:2019 zie www.nen.nl